{"id":1304,"date":"2018-03-15T13:02:24","date_gmt":"2018-03-15T13:02:24","guid":{"rendered":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/?page_id=1304"},"modified":"2026-01-05T16:51:04","modified_gmt":"2026-01-05T16:51:04","slug":"walled-kitchen-garden-evaluation","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/history\/walled-kitchen-garden-evaluation\/","title":{"rendered":"Edrych ar yr Ardd Furiog drwy Fapiau Hanesyddol"},"content":{"rendered":"

Yn 2017 ymgymerodd Ymddiriedolaeth Archeolegol Dyfed ag archwiliad yn yr Ardd Furiog, dan nawdd hael HLF ac Ymddiriedolaeth Elusennol Sabina Sutherland, a chyda chryn help gan wirfoddolwyr, yn cynnwys gwerthusiad desg a gwaith cloddio gofalus a chofnodi ar y safle. Dyma beth lwyddwyd i\u2019w ddarganfod drwy astudio mapiau hanesyddol o\u2019r safle.<\/p>\n

Gallwch lawrlwytho\u2019r adroddiad llawn (pdf) yma.<\/a><\/p>\n

\"Detholiad<\/p>\n

Dengys Map o\u2019r Yst\u00e2d 1796 (Llyfrgell Genedlaethol Cymru) ardd cegin rhwng clos gwair a stablau i\u2019r dwyrain a mynwent i\u2019r gorllewin. Ymddengys fod yr ardd yn amgaeedig ar yr ochr ddeheuol a gorllewinol. Ni ddangosir defnydd tir ar y map.<\/p>\n

\"Adran<\/p>\n

Ar Fap yr Yst\u00e2d 1811 (Llyfrgell Genedlaethol Cymru) mae\u2019r clos gwair a\u2019r stablau\u2019n amlwg o hyd ond i\u2019r gorllewin mae\u2019r ardd gegin bellach yn furiog ar dair ochr: i\u2019r gogledd, dwyrain a\u2019r gorllewin. I\u2019r de, mae\u2019r ardd yn amgaeedig ac ymddengys fod y tir ar hyd yr ochr ddeheuol yn disgyn i lawr i nant ar y ffin.<\/p>\n

Dangosir yr Ardd Furiog wedi\u2019i rhannu\u2019n dri gwely trin mawr yn rhedeg o\u2019r dwyrain i\u2019r gorllewin. Does dim tystiolaeth o unrhyw strwythurau na thai gwydr o fewn yr ardd yn ystod y cyfnod hwn.<\/p>\n

\"Mae<\/p>\n

Erbyn Map yr Yst\u00e2d 1843 (Swyddfa Gofnodion Sir Gaerfyrddin) mae\u2019r clos gwair a\u2019r stablau wedi eu dymchwel a\u2019r ardd gegin bresennol wedi\u2019i sefydlu gyda muriau ar bedair ochr. Dangosir yr adeilad bychan a ddisgrifir fel \u2018Bwthyn y Garddwr\u2019 (wedi\u2019i gylchu\u2019n goch) wedi\u2019i leoli ar ochr ogledd-orllewinol yr ardd. O fewn yr ardd furiog, mae\u2019r adeilad y cyfeiriwyd at fel yr \u2018Orendy\u2019 yn cael ei ddylunio fel adeilad petryal yn erbyn mur y gogledd a dangosir strwythur sgw\u00e2r (heb eu lliwio ar y map) lle mae Tai Gwydr 2 a 3 wedi eu lleoli heddiw. Rhennir gweddill yr ardal yn welyau trin amrywiol eu maint ond ni ddangosir Ty\u0302 Gwydr 1. Yn yr ardal lle\u2019r oedd y clos gwair, dangosir adeilad petryal yn erbyn mur yr ardd sy\u2019n wynebu\u2019r dwyrain.<\/p>\n

\"Map<\/p>\n

Dengys map argraffiad 1af Arolwg Ordnans ardd furiog yn cynnwys tri strwythur. Mae\u2019r \u2018Orendy\u2019 fwy neu lai wedi dyblu mewn hyd. Dangosir Tai Gwydr 2 a 3, i\u2019r de o\u2019r Orendy, fel dau adeilad petryal ar wah\u00e2n. Mae Ty\u0302 Gwydr 1 wedi\u2019i adeiladu yn erbyn y mur sy\u2019n wynebu\u2019r gorllewin. Nid yw\u2019r adeilad ar y mur sy\u2019n wynebu\u2019r dwyrain i\u2019w weld bellach, ac ni chaiff llwybrau ffurfiol y 1840au eu dangos chwaith, ond yn hytrach dangosir dwy goeden ar y tu mewn.<\/p>\n

\"2il
2il Argraffiad Arolwg Ordnans (1906)<\/figcaption><\/figure>\n

Prin yw\u2019r newidiadau rhwng yr argraffiad cyntaf 1:25000 Arolwg Ordnans 1889 sy\u2019n dangos yr ardal ddatblygu wedi\u2019i hamlinellu\u2019n goch, \u00e2 map 2il argraffiad 1:25000 yr Arolwg Ordnans 1906.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yn 2017 ymgymerodd Ymddiriedolaeth Archeolegol Dyfed ag archwiliad yn yr Ardd Furiog, dan nawdd hael HLF ac Ymddiriedolaeth Elusennol Sabina Sutherland, a chyda chryn help gan wirfoddolwyr, yn cynnwys gwerthusiad desg a gwaith cloddio gofalus a chofnodi ar y safle. Dyma beth lwyddwyd i\u2019w ddarganfod drwy astudio mapiau hanesyddol o\u2019r safle. Gallwch lawrlwytho\u2019r adroddiad llawn … <\/p>\n

Learn More | Dysgwch Mwy “Edrych ar yr Ardd Furiog drwy Fapiau Hanesyddol”<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2841,"parent":2052,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"iawp_total_views":14,"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[126,125,124,139,127],"class_list":{"0":"post-1304","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","4":"has-post-thumbnail","6":"category-history","7":"tag-archaeology","8":"tag-garden-history","9":"tag-history","10":"tag-maps","11":"tag-walled-garden","12":"no-comments"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1304","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1304"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1304\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5218,"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1304\/revisions\/5218"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2052"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2841"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1304"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1304"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1304"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}