{"id":2485,"date":"2021-11-09T16:32:57","date_gmt":"2021-11-09T16:32:57","guid":{"rendered":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/?page_id=2485"},"modified":"2026-01-04T16:40:12","modified_gmt":"2026-01-04T16:40:12","slug":"walled-garden","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/parcyresgob.org.uk\/cy\/explore-the-park\/walled-garden\/","title":{"rendered":"Gardd Furiog"},"content":{"rendered":"

Dysgwch fwy am ein Prosiect Adferiad yr Ardd Furiog<\/a> newydd a ddechreuodd ym mis Gorffennaf 2025.<\/p>\n

Sylwch nad yw’r Ardd Furiog ar agor i’r cyhoedd ar hyn o bryd oherwydd y gwaith adfer. Byddwn yn cyhoeddi diwrnodau agored cyhoeddus yn y dyfodol yma.<\/strong><\/p>\n

Yr Ardd Furiog hanner erw, sy\u2019n dyddio n\u00f4l i\u2019r 1790au o leiaf, yw cyfrinach fawr Parc yr Esgob.\u00a0A dweud y gwir, mae llawer yn dal i gyfeirio ati fel yr ardd \u2018gyfrinachol\u2019, am ei bod wedi\u2019i chuddio ar ochr orllewinol y Parc. Er ei bod hi ar gau i\u2019r cyhoedd ar hyn o bryd, ein gweledigaeth fawr yw ei hadfer er mwyn iddi allu byw o\u2019r newydd, ac ailddarganfod ei lle canolog iawn ym Mharc yr Esgob.<\/p>\n

\"<\/p>\n

Unwaith yn galon i\u2019r yst\u00e2d, roedd yr Ardd Furiog un un o dri safle oedd yn cynhyrchu ffrwythau a llysiau ar gyfer yr aelwyd drwy gydol y tymor, o\u2019r 18fed<\/sup>\u00a0Ganrif hyd at y 1970au. Yn wreiddiol roedd y bloc stablau wedi\u2019i leoli\u2019n union i\u2019r dwyrain o\u2019r ardd, nes iddo gael ei symud rhwng dechrau a chanol y 1800au i\u2019w leoliad presennol yn agosach at yr heol. Roedd hyn yn hanfodol er mwyn cynhyrchu bwyd ar y pryd, am nad oedd yn rhaid symud y gwrtaith ceffylau bendigedig yn bell iawn i allu trin y pridd a bwydo\u2019r planhigion. Rydyn ni heddiw\u2019n etifeddwyr diolchgar iawn o\u2019r fath reolaeth ofalus dros y cenedlaethau!<\/p>\n

Newidiadau dros amser<\/h2>\n

Dros y blynyddoedd gwelwyd llawer o newidiadau o fewn y pedair wal yma, llawer ohonyn nhw wedi gadael eu holion ar y tir. Gwyddom fod orenfa\u2019n arfer bod ar hyd wal y gogledd, wedi\u2019i lleoli mewn man delfrydol i ddal yr haul wrth iddo groesi\u2019r dyffryn; y gwyngalch ysgafn ar y wal yw\u2019r unig dystiolaeth o\u2019i bodolaeth bellach. Mae olion tri ty\u0302 gwydr Fictoraidd arall i\u2019w gweld hefyd, gan ddangos y pibellau gwres yn glir, ac felly\u2019n cynnig ffenest ddeniadol i\u2019r gorffennol, gan roi\u2019r cyfle i ni ddychmygu\u2019r hyn oedd yn arfer cael eu tyfu o\u2019u mewn.<\/p>\n

\"<\/p>\n

Fel rhan o astudiaeth archeolegol o\u2019r safle yn 2017 edrychodd yr ymgynghorwyr hefyd yn fanwl ar fapiau hanesyddol oedd yn dangos yr ardd, sy\u2019n ein helpu i ddadansoddi\u2019r newidiadau dros amser. Darllen mwy am yr hyn a ganfuwyd ganddyn<\/a> nhw, neu gwyliwch y ffilm (yn Saesneg) a wnaed yn ystod yr astudiaeth isod.<\/p>\n