enquiries@tywigateway.org.uk Parc a Gerddi yr Esgob, Abergwili, Sir Caerfyrddin SA31 2JG
Mae oedolyn hŷn mewn crys oren yn cerdded trwy ardd, yn cario dau gan ddyfrio, a welir trwy fwa carreg. Mae gwyrddni toreithiog a golau haul i'w gweld yn y cefndir.

Hanes

Mae Parc a Gerddi’r Esgob yn gyforiog o hanes. O’r coed hynafol sydd wedi bod yn cadw llygad ar bopeth yma ers canrifoedd, i’r Ardd Furiog sydd wedi darparu bwydydd egsotig a blodau ar gyfer bwrdd yr Esgob i’r ystumllyn a thirwedd gyfnewidiol gorlifdir Dyffryn Tywi, i Balas canoloesol yr Esgob y mae’r Parc yn ei gwmpasu a’r bobl fu’n byw ac yn gweithio yma.

Edrych ar yr Ardd Furiog drwy Fapiau Hanesyddol

Yn 2017 ymgymerodd Ymddiriedolaeth Archeolegol Dyfed ag archwiliad yn yr Ardd Furiog, dan nawdd hael HLF ac Ymddiriedolaeth Elusennol Sabina Sutherland, a chyda chryn help gan wirfoddolwyr, yn cynnwys gwerthusiad desg a gwaith cloddio gofalus a chofnodi ar y safle. Dyma beth lwyddwyd i’w ddarganfod drwy astudio mapiau hanesyddol o’r safle. Gallwch lawrlwytho’r adroddiad llawn …

Cynllun Rheoli Cadwraeth

Mae’r Cynllun Rheoli Cadwraeth (Partneriaeth Pearson Nicholas, Awst 2016) yn nodi’r materion a’r cyfleoedd i wireddu gweledigaeth yr Ymddiriedolaeth ar gyfer cadwraeth Parc Esgob. Cliciwch yma i lawrlwytho’r ffeil PDF.

Esgobion Abergwili

42 o Esgobion yn Abergwili Rhwng i Abergwili ddod yn gartref i Balas yr Esgobion a’c adeiladu carteref newydd yr Esgob yn yr 1970’0u cynnar, cafwyd pedwar deg dau o Esgobion ar Dyddewi, ond dros y canrifoedd, nid yw pob un wedi dewis byw yno. Mae straeon rhai o’r esgobion mwyaf enwog, drwg-enwog a diddorol …

Map hanesyddol yn dangos ardal wledig gyda chaeau wedi'u labelu, adeiladau, eglwys, ffyrdd troellog, afon wedi'i labelu'n Hen Afon, ac enwau tirfeddianwyr fel William Jones a Richard Hart Davis, Ysw.

Hanes y Parc a’r Gerddi

Daw’r dystiolaeth ar gyfer yr ardd a’r parc yn Abergwili yn hwyr yn hanes y safle. Yn wir, nid yw’r rhestr o’r eiddo y mae Esgob Tyddewi’n berchen arnynt a ysgrifennwyd ym 1326 yn dweud a fodolai gardd neu barc yn Abergwili hyd yn oed.