Cynhaliodd Parc yr Esgob yn Abergwili Amser Cwestiynau i Arddwyr yr Hydref, gyda ffocws arbennig ar fywyd gwyllt, ar Hydref 7fed, 6yn, yng Nghegin Stacey caffi preswyl Parc yr Esgob.

Aelodau’r panel oedd Laura Moss o Ganolfan Gwybodaeth Bioamrywiaeth Gorllewin Cymru, Joseph Atkin, a oedd yn Brif Arddwr yn Aberglasney, Simon Richards sy’n Brif Arddwr ym Maenor Scolton a Phrif Arddwr Parc yr Esgob, Blue Barnes-Thomas. Cadeiriwyd y digwyddiad gan Teresa Walters, Rheolwr Prosiect Gardd Furiog (Ymgysylltu).

Gwahoddwyd y gynulleidfa i ofyn cwestiynau am sut i arddio’n wych mewn ffordd sy’n annog peillwyr, yn creu mosaig o gynefinoedd ac yn garedig i fywyd gwyllt arall. Er bod Blue a’i dîm o wirfoddolwyr yn rheoli dros 17 erw o barcdir, gerddi, dolydd, coetir a phwll, roedd y rhai â gerddi trefol, tyddynnod neu focsys ffenestri bach hefyd yn gallu mwynhau’r noson a rhannu eu profiadau o drin blodau, bwyd a bywyd gwyllt hefyd.

Esboniodd Blue “Mae’r rhan fwyaf o’n cefnogwyr ac ymwelwyr yn ein hadnabod am dreftadaeth adeiledig Llys yr Esgob, am y gerddi godidog a’r cacennau gwych yng Nghegin. Felly roedden ni eisiau taflu goleuni ar dreftadaeth naturiol y parc, ar y bywyd gwyllt mewn parciau eraill yn y rhanbarth, ar sut rydyn ni i gyd yn gweithio i’w gefnogi, ac ar sut mae’r bywyd gwyllt yn cefnogi’r hyn rydyn ni’n ei wneud hefyd.”

Derbyniwyd 19 o gwestiynau meddylgar iawn cyn y digwyddiad. Atebodd y panel tua 10 cwestiwn mewn tua awr a hanner – a gadawodd y gynulleidfa eisiau clywed mwy.

“Roedd yn noson wych, ysbrydoledig… Dysgais lawer.” Dywedodd un aelod o’r gynulleidfa. “‘Noson ardderchog'” meddai un arall, “Diolch yn fawr iawn.” “Roedden ni’n meddwl bod y panel yn ardderchog,” meddai un gwirfoddolwr yn y parc, “Mae’n amlwg bod y panel hyfryd yn angerddol am blanhigion a bywyd gwyllt.”

Mae pob un o’r pedwar aelod o’r panel wedi cytuno i ddychwelyd am sesiwn Holi ac Ateb Garddwyr Bywyd Gwyllt arall y flwyddyn nesaf. “Cadwch lygad am ein digwyddiad yn hydref 2027,” meddai Blue.

Mae pob un o bedwar aelod y panel wedi cytuno i ddychwelyd am sesiwn Holi Garddwyr Bywyd Gwyllt arall y flwyddyn nesaf. “Cadwch lygad am ein digwyddiad yn hydref 2027” meddai Blue.

Am ragor o wybodaeth gweler https://parcyresgob.org.uk/cy/whats-on/

Swyddog Ymgysylltu

Gyda chefndir yn gweithio gyda phobl ifanc yn y gymuned, mae Anne yn ymwybodol o’r rhwystrau sy’n atal pobl rhag ymgysylltu mewn gweithgareddau a’r bwysigrwydd o berthyn.

Ar ôl gweithio i elusennau sy’n meithrin ac yn gwerthfawrogi gwirfoddoli, mae hi wedi gweld y manteision y gall gwirfoddoli eu cynnig i fywydau’r rhai sy’n elwa arno a’r gwirfoddolwyr eu hunain.

Heb os nac oni bai, yr ardd furiog yw ei hoff ran o’r parc:

“Wrth i chi gamu trwy ddrws derw cadarn ni allwch osgoi cael eich swyno gan yr ardd furiog anghofiedig hon sydd wedi cael ei hesgeuluso ers cymaint o amser…..”

Fel dysgwraig Gymraeg, mae Anne yn gwerthfawrogi’r cyfle i ddefnyddio’r Gymraeg yn ddyddiol yn ei rôl yn y parc. Yn 2025, cyhoeddwyd ei herthygl ‘Adfer hen ardd furiog’ yng nghychgrawn Barn gyda chyllid arbennig gan Gyngor Llyfrau Cymru ar gyfer datblygu lleisiau newydd yn y wasg gyfnodol.

Mae hi’n edrych ymlaen yn fawr at agoriad swyddogol yr ardd furiog yn 2027.

Rôl yn y parc: Prif Arddwr

Cefndir: Dechreuodd Blue weithio fel garddwr cynorthwyol ym mis Hydref 2023, ar ôl colli ei swydd flaenorol. Yn dilyn ymadawiad y prif arddwr blaenorol, llwyddodd Blue i ymgymryd â rôl y prif arddwr. Cyn gweithio yn y parc, mae’n cyfaddef gyda chywilydd na fu erioed yn yr amgueddfa yn ystod y 18 mlynedd y mae wedi byw yn yr ardal, ond mae’n falch ei fod bellach yn gallu bod yno’n aml.

Hoff ran o’r swydd: Mae Blue yn sôn ei fod yn mwynhau’r amrywiaeth sy’n rhan o’i rôl, gan fod “amrywiaeth dda o bethau yma, fel y ddôl, y coetir, tir y parc ac wrth gwrs yr ardd.” Y prosiect y mae’n gweithio arno ar hyn o bryd yw’r darn o dir y byddant yn ei droi’n rhandiroedd; mae’n gobeithio y bydd yn fan lle gall pobl fynd i dyfu bwyd, boed hynny ar gyfer eu hunain neu ar gyfer pobl y gwyddant sydd eisiau bwyd ffres – er enghraifft, cartref gofal lleol neu ysgolion ledled Caerfyrddin. Mae hefyd yn rhoi pwyslais mawr ar y manteision o fod yn yr awyr agored ac yn falch bod y parc yn fan,  lle gall pobl ddod i leihau straen a chlirio eu meddyliau; mae’n nodi bod gweithio yn y parc wedi rhoi cyfle iddo fod yng nghanol natur, rhywbeth y mae’n ei ystyried yn rhan sylfaenol o’r hyn sy’n ei wneud yn hapus.

Rôl yn y parc: Rheolwr Prosiect Gardd Furiog (Ymgysylltu), rhannu swydd gyda Louise, sy’n canolbwyntio ar y gwaith cyfalaf yn yr ardd furiog. Mae ymgysylltu yn golygu datblygu rhaglen o ddigwyddiadau a gweithgareddau rheolaidd a gweithio gydag Anne, Blue, Yvonne a Gemma i ddenu, croesawu a chefnogi gwirfoddolwyr, grwpiau, ysgolion, rhanddeiliaid, partneriaid ac aelodau’r cyhoedd i’r parc a’r ardd furiog.

Cefndir: Mae hi wedi gweithio yn y trydydd sector ers 26 mlynedd (ac wedi gwirfoddoli ynddo am lawer hirach) gan gynnwys ar gyfer y Ganolfan Dechnoleg Amgen, Ecodyfi (bellach Biosffer Dyfi), Prosiect Down to Earth, Volunteering Matters, Tir Coed, Asiantaeth Ynni Hafren Gwy ac Ymddiriedolaeth Tir Cymunedol 4 Llan. Cyn hynny gwnaeth PhD a dysgu israddedigion ac aelodau’r gymuned ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth. Bu hefyd yn gweithio fel copiwr hysbysebu a dylunydd gwe.

Rhan hoff am weithio yma: amrywiaeth y rôl, gweld faint mae pobl yn gofalu am y lle hwn, gweithio gyda thîm talentog o wirfoddolwyr a staff, a dysgu o’r gorffennol er mwyn cyfrannu at ddyfodol Parc yr Esgob.

Swyddog Addysg

Fi yw’r Swyddog Addysg ym Mharc yr Esgob, lle rwy’n datblygu ac yn cyflwyno cyfleoedd addysgol sy’n helpu i gysylltu pobl â threftadaeth naturiol, ddiwylliannol a hanesyddol y parc. Mae fy rôl yn cynnwys creu a gweithredu adnoddau dysgu ar gyfer ysgolion cynradd ac uwchradd, cydlynu rhaglenni allgymorth i ymgysylltu ag ysgolion a chymunedau, a datblygu gweithgareddau ac adnoddau sy’n addas i deuluoedd sy’n gwella profiadau ymwelwyr.

Mae fy nghefndir mewn addysg gynradd. Cyn ymuno â Pharc yr Esgob, roeddwn i’n athro yn Ysgol Gynradd Penclawdd yn Abertawe am tua deng mlynedd. Yn ystod y cyfnod hwnnw, dysgais amrywiaeth o grwpiau oedran, er bod y rhan fwyaf o’m profiad o fewn Cyfnod Sylfaen y Blynyddoedd Cynnar. Roeddwn i hefyd yn Arweinydd Darllen yr ysgol am chwe blynedd, gan arwain mentrau i hyrwyddo llythrennedd a chariad at ddarllen. Yn ogystal, gweithiais gyda rhaglen Pori Drwy Stori Llywodraeth Cymru, gan helpu i ddatblygu adnoddau darllen i blant dan bump oed ledled Cymru.

Yr hyn rwy’n ei fwynhau fwyaf am Barc yr Esgob yw’r cyfle i ysbrydoli chwilfrydedd a dysgu y tu hwnt i’r ystafell ddosbarth, gan greu profiadau ystyrlon sy’n helpu pobl o bob oed i gysylltu â’r parc a’i amgylchedd unigryw.

Rheolwr Gweithrediadau

Dechreuodd cysylltiad Sarah â’r Parc ym mis Mawrth 2024 pan ymunodd fel gwirfoddolwraig yn y gerddi. Yn dilyn diagnosis o ganser, datblygodd ddiddordeb brwd mewn byw ffordd iach a chynaliadwy, ac roedd hi eisiau lleihau ei dibyniaeth ar gynnyrch archfarchnadoedd drwy dyfu ei llysiau organig ei hun.

Gan ei bod yn byw ar fferm uchel ar y Mynydd Du o fewn Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, roedd hi’n ei chael hi’n anodd cael gafael ar gynnyrch lleol oherwydd pa mor anghysbell oedd ei chartref. Pan welodd hysbyseb am gwrs garddio chwe wythnos am ddim yn y Parc, penderfynodd gymryd rhan.

Yn ystod y cwrs, dysgodd Sarah hanfodion tyfu llysiau o hadau ac enillodd yr hyder i ddechrau tyfu cynnyrch gartref. O dan arweiniad Yvonne – a wnaeth argraff barhaol gyda’i brwdfrydedd a’i gwybodaeth – datblygodd Sarah sgiliau sy’n parhau i fod o fudd iddi heddiw. Dwy flynedd yn ddiweddarach, mae hi ar y ffordd iawn i fod yn fwy hunangynhaliol, gan dyfu mwy o lysiau bob blwyddyn a mwynhau manteision cynnyrch cartref.

Yn dilyn y cwrs, llwyddodd Sarah i gael swydd weinyddol yn y Parc ym mis Gorffennaf 2024. Cyn hynny, roedd hi wedi mwynhau gyrfa lwyddiannus gyda AstraZeneca, gan adael ei swydd fel Cyfarwyddwr Rhaglen yn 2013 i ganolbwyntio ar drawsnewid ysgubor ar fferm y teulu yn fusnes bwthyn gwyliau. Fodd bynnag, yn dilyn ei diagnosis o ganser, teimlai fod angen iddi ailgysylltu â’r gymuned ac adennill ei hyder. Mae hi’n parhau i fod yn ddiolchgar iawn i Bishop’s Park Trust am roi cyfle iddi ar adeg pan oedd ei angen arni fwyaf.

Ers ymuno â’r sefydliad, mae Sarah wedi cefnogi ystod eang o brosiectau a gweithgareddau, gan weithio’n agos gyda Rheolwr yr Ymddiriedolaeth a’r Cynorthwyydd Garddwr cyn cymryd cyfrifoldeb am raglen ddigwyddiadau’r Parc yn 2025. Fel Cadeirydd Clwb Garddio Llangadog, llwyddodd i ddod â chysylltiadau ac arbenigedd o’r ddau sefydliad at ei gilydd i helpu i ddarparu calendr llwyddiannus a phoblogaidd o ddigwyddiadau drwy gydol y flwyddyn. Arweiniodd ei hymrwymiad, ei hyblygrwydd a’i brwdfrydedd dros genhadaeth y Parc at ei phenodi’n Rheolwr Gweithrediadau ym mis Gorffennaf 2026. Yn y rôl hon, mae hi’n goruchwylio ystod eang o weithgareddau gweithredol ac yn mwynhau’r her o reoli amgylchedd deinamig sy’n newid yn barhaus, gan ei ddisgrifio fel “ymatebol iawn, felly dydych chi byth yn gwybod yn iawn beth fydd pob diwrnod yn ei ddwyn.”

Ochr yn ochr â’i chyfrifoldebau gweithredol, mae Sarah ar hyn o bryd yn rheoli prosiect trawsnewid The Lodge yn fwthyn gwyliau. Ar ôl ei gwblhau, bydd y prosiect yn darparu ffynhonnell incwm newydd bwysig, gan helpu i sicrhau cyllid sydd ei angen yn fawr ar gyfer dyfodol y Parc.

Mae Sarah yn eiriolwr cryf dros wirfoddoli ac yn credu’n gryf y gall cymryd y cam cyntaf agor drysau annisgwyl. Mae ei thaith ei hun o wirfoddolwr i Reolwr Gweithrediadau yn dangos y cyfleoedd a all godi trwy gynnwys y gymuned, dysgu sgiliau newydd a chofleidio heriau newydd.

“Rwy’n caru’r lleoliad ac yn edrych allan dros Ardd Jenkinson. Yn fwy na dim, rwy’n caru’r bobl rydw i wedi’u cyfarfod ar hyd y ffordd. Y cyfeillgarwch, y gefnogaeth a’r ymdeimlad o gymuned yw’r hyn sy’n gwneud gweithio yma mor werth chweil”.

Rôl yn y parc: Cyfarwyddwr Datblygu

Cefndir: Roedd Rebekah wedi bod yn mwynhau’r parc ers peth amser, ond roedd ganddi hefyd ddau gyn-gydweithiwr yn gweithio yno. Ar ôl clywed faint roedden nhw’n mwynhau eu gwaith, meddyliodd y byddai’n “lle hyfryd i weithio”, ac fe gafodd hi’r swydd! Er bod Rebekah yn gymharol newydd i’r gwaith ym Mharc Yr Esgob, mae ganddi brofiad blaenorol o weithio gydag elusennau Cymreig a chenedlaethol am 22 mlynedd.

Hoff rhan o’r swydd: “Rwy’n mwynhau dysgu am yr hanes yn fawr iawn,” meddai Rebekah, ac mae hi’n teimlo bod y parc yn lle sydd â “mwy i’w ddarganfod”. Mae hi hefyd yn sôn ei bod hi’n mwynhau gweld pobl yn cael amser gwych yn y parc, ac yn falch bod y Parc yn “cael ei garu gan y gymuned”.

Rôl yn y parc: Garddwr Cynorthwyol

Cefndir: Cyn y rôl hon, bu Yvonne yn gweithio am flynyddoedd lawer yng Ngholeg Gelf Caerfyrddin a Phrifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant, gyda rôl yn y tîm cymorth dysgu. Fodd bynnag, clywodd am y parc am y tro cyntaf tra oedd yn byw yn yr Alban, lle’r oedd yn gwneud profiad gwaith am flwyddyn gyda’r RSPB yn yr Ucheldiroedd. Ar ôl dychwelyd i Gymru, bu’n gwirfoddoli yn y parc fel garddwr, ac yn y pen draw llwyddodd i gael rôl swyddogol yn y parc fel garddwr cynorthwyol yn ogystal â chwblhau Tystysgrif Lefel 2 yr RHS mewn Egwyddorion ac Arferion Garddwriaeth.

Hoff ran o’r swydd: “Rwy’n mwynhau bod yn yr awyr agored, ac yn hoffi gwneud tasgau ymarferol a threfnu,” meddai Yvonne, sydd ar hyn o bryd yn trefnu gwerthiant planhigion ac yn cynllunio ar gyfer y dyfodol, gan ystyried “pa blanhigion sydd angen eu lluosogi ar gyfer y flwyddyn i ddod”.

Rôl yn y parc: Rheolwr Prosiect.

Ar hyn o bryd, mae Louise yn gweithio ar brosiect yr ardd furiog, sy’n cynnwys adfer yr ardd gegin sef rhan o dir hen balas yr Esgob.

Cefndir: Dechreuodd weithio i’r ymddiriedolaeth ym mis Awst 2018, ond roedd hi wedi gweithio fel archeolegydd yn flaenorol, gan dreulio nifer o flynyddoedd yn gweithio yn y maes. Yn ddiweddarach, aeth ati i weithio ym maes rheoli treftadaeth, ac yna i awdurdodau lleol yn Lloegr, lle darparodd gyngor i awdurdodau cynllunio. Fodd bynnag, ar ôl gweithio am nifer o flynyddoedd yn nhirwedd weddol wastad  Gaergrawnt, roedd hi “eisiau mynd i le gyda bryniau” – penderfyniad a ddaeth â hi i Gymru. Yno, roedd yn parhau â’i gwaith rheoli treftadaeth cyn symud ymlaen i weithio ym Mharc yr Esgob yn Sir Gaerfyrddin.

Hoff ran o’r swydd: “Rwy’n dwlu ar weithio yma; rwy’n mwynhau bod yma a gwneud pethau yn yr awyr agored,” meddai Louise. Mae hi’n mwynhau bod yn rhan o dîm sy’n “cynnal etifeddiaeth a fydd yno ar gyfer y bobl leol,” ac mae’n rhoi “pleser mawr iddi weld pobl yn mwynhau defnyddio’r parc, yn enwedig gweld teuluoedd â sawl cenhedlaeth yn dod yno ac yn ei fwynhau.”