“Gwirfoddolwr garddio, cofnodi natur a gwylio adar

“Dechreuais gwirfoddoli ym Mharc yr Esgob ym mis Ebrill 2022.

“Yr wyf fi yn byw yn y pentref cyfagos i’r Parc ac wedi cerdded yno sawl tro dros y degawdau.

“Fi’ mwynhau cwrdd â fy cyd gweithwyr/gwirfoddolwyr a cydgweithio gyda nhw. Mae’r gwaith yn corfforol ac yn helpu i cadw fi’n heini. Hefyd, y mae yn fy ngwneud i symud mâs o’r tŷ.

“Ymddeolais o gwaith llawn amser yn Ysbyty Glangwili dros pum mlynedd a hanner yn ôl. Ers ni, dechreuais gwirfoddoli yn ardd Newton House, eiddo yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dinefwr ger Llandeilo, yn berllan pentref Abergwili a cloddio archeoleg gyda Heneb (swydd Dyfed).

“Yn ychwanegol i’r uchod, ‘rwy’n hoff o cerdded bryniau a mynyddoedd a gwylio adar yn cyffredinol.”

Gwirfoddolwr garddio yn y parc ers tua 5 mlynedd.

“Rwyf wedi bod yn cerdded plant a chŵn yn y parc ers dros 40 mlynedd. Wrth ymddeol roeddwn yn chwilio am rôl wirfoddoli a siaradais â Piers Lunt (cyn Prif Arddwr).  Rwy’n mwynhau gweithio yn yr awyr agored a chwrdd â phobl. Mae’n dda i’r enaid.”

Rydym wedi mwynhau cael Ben a Connie yma eleni yn fawr iawn. Mae wedi rhoi mwy o mwy o gynhwysedd i ni wneud ein gwaith, set ychwanegol o sgiliau ac, yn bwysicaf oll, persbectif ffres.

Ar ddechrau eu lleoliad, gofynnwyd i Connie a Ben ystyried sut y gallem ymgysylltu’n well â phobl ifanc. Yn ogystal â’n cynorthwyo mewn amrywiaeth o weithgareddau, o arddio i gyfweld ag ymwelwyr, i gefnogi mewn cyfarfodydd a sesiynau ysgol, mae Ben wedi cynhyrchu cynllun marchnata drafft ar gyfer ymgysylltu â phobl ifanc ac mae Connie wedi cynhyrchu sgript drafft ar gyfer taith ddeongliadol yr ydym yn gobeithio y bydd yn siarad â phobl o oedran ysgol gynradd i fyny.

Rydym wedi dysgu ganddynt fod darparu lleoliadau profiad gwaith i bobl ifanc, ynddo’i hun, yn ffordd wych o’u cynnwys. Maent wedi rhoi syniadau rhagorol i ni ar gyfer dal dychymyg ystod wahanol o bobl ac ysgogi diddordeb yn nhreftadaeth a hanes y parc.

Dyma beth sydd gan Connie a Ben i’w ddweud am y profiad:

Connie: “Rwy’n fyfyriwr Meistr Hanes Cyhoeddus a Threftadaeth 22 oed ym Mhrifysgol Abertawe. Rwyf newydd orffen fy lleoliad ym Mharc yr Esgob, ac rwyf wedi cael amser mor anhygoel.

“Cyn i mi ymuno â Pharc yr Esgob roeddwn i’n poeni nad oeddwn i’n gwybod digon am y diwydiant treftadaeth i ddod o hyd i swydd ar ôl i mi raddio, ond trwy fy amser yma rwyf wedi dysgu cymaint ag rwyf gymaint yn fwy hyderus ym mhob agwedd ar y sector treftadaeth. Rwyf wedi dysgu am bwysigrwydd gwirfoddolwyr, sut i ymgysylltu ag ymwelwyr, a rôl dehongli. Rwyf hefyd wedi dod o hyd i angerdd dros ymgysylltu pobl ifanc â threftadaeth, yr wyf yn gobeithio ei barhau i’m gyrfa yn y dyfodol.

“Mwynheais fy amser ym Mharc yr Esgob yn fawr iawn, ac rwy’n hynod ddiolchgar i bawb yno am bopeth rwyf wedi’i ddysgu.”

Ben: “Rwyf wedi cael profiad gwych ym Mharc yr Esgob yn ystod fy lleoliad 100 awr. Mae fy lleoliad ym Mharc yr Esgob wedi bod yn amhrisiadwy, gan ei fod wedi rhoi profiad i mi o weithio mewn safle treftadaeth a dealltwriaeth o’r sgiliau sy’n angenrheidiol i wneud hynny, gan – cyn i mi wirfoddoli yn y parc – nad oedd gennyf unrhyw ddealltwriaeth wirioneddol o sut mae safleoedd treftadaeth yn cael eu rhedeg a sut beth yw gweithio yn un ohonynt.

“Mae fy amser yn y parc wedi gwella fy sgiliau cyfathrebu, arweinyddiaeth a marchnata, ac mae wedi bod yn bleser gweithio ochr yn ochr â’r gwirfoddolwyr a’r staff yn y parc. Rwyf wedi mwynhau fy amser yn y parc yn fawr iawn, ac rwy’n diolch i’r holl staff a gwirfoddolwyr sydd wedi gwneud fy amser yn y parc mor bleserus. Rwy’n argymell unrhyw un sydd â diddordeb mewn hanes ac eisiau swydd yn y sector treftadaeth i wirfoddoli yn y parc: byddwch yn sicr o’i fwynhau.”

Daeth tyfwyr a gwerthwyr planhigion o bob cwr o Orllewin Cymru i ymuno â gwirfoddolwyr a staff ym Mharc yr Esgob, Abergwili, ar gyfer Ffair Planhigion y Gwanwyn ddydd Sadwrn 9 Mai, oedd yn llwyddiannus iawn.

Roedd 12 stondin yn gwerthu amrywiaeth o gynhyrchion garddwriaethol a botanegol, o egin blanhigion llysiau i blanhigion blodeuol, ac o flodau sych i gelfi gardd wedi’u hailgylchu.

Daeth y Rock Choir i berfformio set o ganeuon roc ysbrydoledig ac adnabyddus, a hefyd Troellwyr, Gwehyddion a Lliwyddion Caerfyrddin.

Croesawodd y Prif Arddwr Blue Barnes-Thomas lwyddiant y digwyddiad codi arian hwn: “Mae Parc yr Esgob yn cael ei reoli gan ymddiriedolaeth elusennol, ac mae’n costio £300 y dydd i’w gynnal. Mae angen mawr am yr arian hwn i gynnal a chadw’r parc, i’w gadw’n ddiogel ac yn brydferth i gymuned ac ymwelwyr, ac i reoli’r cynefinoedd sy’n cynnal amrywiaeth eang o fywyd gwyllt.”

“Hoffem ddiolch i’r holl wirfoddolwyr, perfformwyr a stondinwyr a wnaeth y diwrnod yn llwyddiant mor fawr.”

Gall cefnogwyr sy’n dymuno cyfrannu at ofal parhaus Parc yr Esgob gyfrannu drwy: https://parcyresgob.org.uk/cy/support-us/donate/.

Creodd ein 6 gwirfoddolwr gwisgoedd hanesyddol amrywiaeth o wisgoedd wedi’u hysbrydoli gan rai o’r straeon hynafol sydd yn y Mabinogi.

Ar Fai 11, agorwyd ein drysau i’r cyhoedd (drysau ein pabell fawr oedden nhw mewn gwirionedd, a oedd wedi’i gosod ar y lawnt!) i weld y gwisgoedd.

Rhoddwyd gwybodaeth sylfaenol am y gwisgoedd, y cymeriadau a’u lleoedd o fewn y straeon. Ymunodd aelodau o Droellwyr, Gwehyddion a Lliwyddion Caerfyrddin

â’r gwirfoddolwyr.

Yn y prynhawn, cawsom ymweliad gan ddisgyblion o Ysgol Wirfoddol Abergwili (Ysgol Gynradd Wirfoddol a Reolir gan Sir Abergwili), a oedd â diddordeb mawr mewn clywed am y straeon a’r gwisgoedd. Darllenodd y gwirfoddolwr Helen stori Blodeuwedd i’r plant a darllenodd y Swyddog Ymgysylltu Anne May y stori am enwi Lleu Llaw Gyffes. Gofynnodd y plant lawer o gwestiynau….

Bydd ymddiriedolwyr a staff Parc yr Esgob yn defnyddio’r enw “Ymddiriedolaeth Parc yr Esgob” o fis Ebrill 2026 ymlaen fel enw gweithredol cyhoeddus yr elusen, er y bydd The Tywi Gateway Trust yn parhau fel ein teitl cofrestredig cyfreithiol.

Esboniodd Betsan Caldwell, Cadeirydd y Bwrdd “Roeddem eisiau gwella adnabyddiad o enw Parc yr Esgob a’r ymddiriedolaeth sy’n gofalu amdano ymysg ymwelwyr, partneriaid ac eraill. Mae’r enw newydd yn cyd-fynd lawer gwell â’n cenhadaeth ac yn osgoi dryswch.”

Ni fydd y newid yn effeithio ar ein cyfansoddiad na gwybodaeth masnachu, ond bydd deunydd marchnata, safleoedd cyfryngau cymdeithasol a chyfeiriadau e-byst staff yn defnyddio’r enw gweithredol newydd.

Gall ymgysylltu pobl ifanc â threftadaeth fod yn anodd, felly roeddem wrth ein bodd yn croesawu Rosie am 4 diwrnod o brofiad gwaith ym mis Chwefror 2026.

Dyma Flog Rosie:

Diwrnod 1

Dechreuodd gwibdaith o gwmpas y parc yng Ngardd Jenkinson, o flaen Amgueddfa Sir Gâr. Dysgais i fod planhigion a pherlysiau llesol yn arfer cael eu tyfu yng ngardd Palas yr Esgob. Mae nifer fawr o goed hardd yn tyfu’n uchel iawn yn y goedwig gan gynnwys coed ffawydd enfawr a sequoias. Ro’n i wrth fy modd i weld y ddôl a’r llyn. Llyn ‘oxbow’ yw e, rhywbeth  y dysgais amdano yn yr ysgol ond erioed wedi ei weld tan imi ddod yma. Gwelais i gynefin y dwrgi hefyd!

Treuliais i amser yn y twnnel tyfu yn plannu ‘toriadau’ o blanhigion sy’n tyfu yn y parc – mae’n braf meddwl bydd rhai o’r planhigion hyn yn ffynnu yn sgil fy ngwaith.

Diwrnod 2

Es i am dro bach yn gyntaf. Tynnais i luniau o ffwng o gwmpas y parc

Cwrddais â’r tîm gwirfoddoli – roedd pawb mor groesawgar. Mewn grwpiau, plannon ni flodau gwyllt er mwyn creu lawnt fwy amrywiol. Teimlais fod gweithio mewn tîm yn golygu eich bod chi’n dysgu wrth wylio pobl eraill – dysgais i enwi sbesimen madarch: Cynffon Twrci

Cawson ni ginio (gan gynnwys cacen!), wedyn cadw’n brysur yn plannu blodau gwyllt , chwynnu rhai gwelyau blodau a chloddio rhai twmpathau gwahaddod, gan ddarganfod, er ei bod hi’n oer y tu allan, fy mod i’n cadw’n gynnes trwy weithio.

Gorffennais y diwrnod yn pecynnu hadau fel y rhai sydd ar werth yn y siop – ces i fy synnu i weld ba mor wahanol yw hadau, mae hadau blodau cawl yn edrych fel tentaclau octopws!

Diwrnod 3

Dechreuais i blannu hadau – rhywbeth ro’n i wir yn mwynhau dysgu ei wneud yn enwedig wrth ystyried dod yn ôl yn yr haf er mwyn gweld y planhigion yn tyfu.

Am y rhan fwyaf o’r dydd, roeddwn i’n brysur iawn yn tynnu lluniau o bethau diddorol. Mae cymaint mwy i’w weld yn y gaeaf nag oeddwn i’n ei ddisgwyl!

Treuliais i amser cinio gyda grŵp o wirfoddolwyr gwahanol. Roedd yn braf cwrdd â phobl newydd.

Rhoddais hadau amrywiol mewn pacedi yn barod i’w gwerthu.

Mynychais gyfarfod yn trafod beth sy’n mynd ymlaen yn y parc. Mae prosiect yr Ardd Furiog yn swnio’n ddiddorol iawn. Roedd yn fy helpu i i ddeall pa mor fawr yw’r cyfrifoldebau o ran rheoli’r parc.

Diwrnod 4 – Y diwrnod olaf

Gydag offer garddio, torron ni lawrwydd o lannau’r llyn ‘oxbow’ lan i’r goedwig, ac yn sgil hynny, ces i olygfa braf o’r llyn. Cefais i hwyl yn symud lan lethrau serth gan ddefnyddio fy nwylo a fy nhraed.

Helpais i ddadlwytho coed a fydd yn cael eu plannu yn y goedwig ac ar lannau’r afon – ro’n i’n gallu gwahaniaethu rhwng sawl math gan gynnwys fy hoff goeden – y ddraenen wen.

Ar ôl i mi orffen torri’r lawrwydd cawson ni ginio yng nghaffi Stacey (Bwyd ffein!)

Wedyn, es i am daith o gwmpas arddangosfa Eifftaidd yr amgueddfa – ro’n i wrth fy modd! Tynnais I lwyth o luniau a dw i’n edrych ymlaen at fwrw golwg drostyn nhw nes ymlaen.

Cyn i mi orffen fy mhrofiad gwirfoddoli, ail-lenwais y planhigion oedd ar werth yn y dderbynfa.

Ro’n i ar ben fy nigon yn gwirfoddoli ym Mharc yr Esgob. Ac mae’n teimlo fel fy mod i wedi dysgu cymaint wrth ei wneud. Yn sgil fy ymdrechion, gobeithio bod dealltwriaeth well ‘da fi am sut i gynnal a chadw’r parc. Y peth pwysicaf a ddysgais oedd beth bynnag yw eich diddordebau, bydd rhywbeth ar gael i bawb ei drafod neu rywbeth newydd i’w ddysgu.

Diolch am roi’r cyfle i mi!

Gall fod yn anodd ymgysylltu pobl ifanc â threftadaeth. Mae gweithio gyda myfyrwyr o Brifysgol Abertawe yn ein helpu i ddeall sut i wneud hynny’n well.

Dyma stori Connie.

“Helo! Fy enw i yw Connie. Rwy’n fyfyriwr Meistr Hanes Cyhoeddus a Threftadaeth 21 oed ym Mhrifysgol Abertawe, ac rwy’n gwneud fy lleoliad gwaith ym Mharc yr Esgob. Rwy’n dod o Surrey yn wreiddiol, ond rwyf wedi bod yn Abertawe ers bron i bedair blynedd bellach gan fy mod hefyd wedi gwneud fy ngradd israddedig ym Mhrifysgol Abertawe. Rwy’n credu’n gryf y dylai hanes fod ar gael i bawb ac y dylai pawb werthfawrogi hanes lleol a thu hwnt, rhywbeth rwy’n credu bod y Parc yn gwneud yn dda. Rwy’n teimlo bod gwneud treftadaeth Cymru yn hygyrch i bawb yn rhan bwysig o ddiogelu hunaniaeth ddiwylliannol o fewn cymunedau yn ogystal â’r wlad gyfan.

Rwyf am adeiladu gyrfa yn y sector treftadaeth, ac felly rwy’n edrych ymlaen at y profiad o wethio yn y Parc. Yn benodol, hoffwn ddysgu am sut mae tîm Parc yr Esgob yn ymgysylltu â’r cyhoedd, ac am dreftadaeth arddwriaethol, maes nad wyf wedi’i archwilio o’r blaen.

Rwy’n gyffrous iawn i ddechrau gan fy mod yn edrych ymlaen at ddysgu cymaint ag y gallaf tra fy mod ym Mharc yr Esgob. Rwy’n gobeithio cyfrannu’n gadarnhaol at ddatblygiad rhan mor arwyddocaol o’r hanes lleol.”

Croeso Connie!

Mae’r llun yn dangos Connie yn cefnogi’r Swyddog Addysg Gemma ar ymweliad ysgol.

Gall fod yn anodd ymgysylltu pobl ifanc â threftadaeth. Mae gweithio gyda myfyrwyr o Brifysgol Abertawe yn ein helpu i ddeall sut i wneud hynny’n well.

Dyma stori Ben.

“Helo, fy enw i yw Ben ac rwy’n fyfyriwr Meistr Hanes 23 oed ym Mhrifysgol Abertawe. Rwyf wedi dewis Parc yr Esgob ar gyfer fy lleoliad gwaith. Rwy’n dod o Abertawe, lle rwyf wedi byw am y rhan fwyaf o fy mywyd, ar wahân i dreulio blwyddyn yn astudio yn yr Unol Daleithiau, a roddodd y cyfle i mi brofi sut mae treftadaeth yn cael ei harchwilio mewn diwylliant gwahanol. Mae gen i angerdd gwirioneddol dros hanes Cymru, yn enwedig y bedwaredd ganrif ar bymtheg a dechrau’r ugeinfed ganrif, ac rwy’n arbennig o awyddus i weld sut mae hanes lleol yn helpu i gysylltu cymunedau â lleoedd a’r amgylchedd o’u cwmpas.

Rwy’n gobeithio adeiladu gyrfa yn y sector treftadaeth, a thrwy wirfoddoli ym Mharc yr Esgob fy nod yw datblygu sgiliau ymarferol a’r profiad sydd ei angen i wneud hynny. Trwy fy amser yn y Parc, rwy’n gobeithio dysgu mwy am ei hanes cyfoethog, cyfrannu at y datblygiad parhaus, cynorthwyo gyda’r gwaith cadwraeth, a chefnogi ymdrechion i wneud y safle’n fwy hygyrch.

Rwy’n edrych ymlaen yn fawr at wirfoddoli yn y Parc i ddysgu sgiliau newydd, cwrdd â phobl newydd, a helpu i gyflwyno cymuned ehangach i hanes Esgobion Tyddewi a’r Parc, tra hefyd yn chwarae rhan fach yn sicrhau y gall cenedlaethau’r dyfodol fwynhau’r safle pwysig hwn.”

Croeso Ben!

Mae’r llun yn dangos Ben yn gweithio fel rhan o’r tîm Gwirfoddolwyr Garddwriaethol.

Os ydych chi’n ymwelydd rheolaidd â Pharc yr Esgob neu os ydych chi wedi ymweld â ni yma’n ddiweddar, cymerwch 2 funud i gwblhau ein harolwg ymwelwyr. Bydd yn ein helpu i ddeall a gwella profiad ein hymwelwyr yn well.

Gallwch gael mynediad i’r arolwg drwy’r ddolen hon https://forms.office.com/e/DhSCuJ6J9w.

Diolch,